Wat is de Groene Esplanade?
De Groene Esplanade is een smal stadspark in ontwikkeling. Het ligt aan de Amsterdamsevaart in Haarlem Oost. De groenstrook is ontstaan na oplevering van de in 2017 afgewaardeerde Amsterdamsevaart.
Het groen in de 8000 m2 openbare ruimte wordt al acht jaar onderhouden door een bewonersgroep. Dinsdag is de vaste klusochtend. Van 9.30 uur tot 11.30 uur vindt er groenonderhoud plaats. Het hele jaar door.
We beginnen iedere dinsdag met een bakkie koffie. Verder zijn er in de loop van het jaar enkele zwerfvuilacties op zaterdagen.
Het verhaal over de Esplanade
In november 2017 werd de afgewaardeerde en opnieuw ingerichte Amsterdamsevaart opgeleverd door aannemersbedrijf Ooms, een civiel wegenbouwbedrijf. Het oorspronkelijke plan kende twee varianten. Betrokken bewoners en leden van de Wijkraad Amsterdamsebuurten kwamen met een derde variant. Die werd uiteindelijk door de gemeenteraad goedgekeurd.
Welke lessen zijn te leren?
Wat de bewonersparticipatie betreft zijn er wel enkele lessen te leren . Voor de Gemeente, Spaarnelanden en de bewoners:
1. Zorg voor voldoende kennis bij de diverse partners bij aanvang van het groen inrichten en beheren van zo'n zwaar versteend gebied., Dat bestond namelijk vooral uit oude asfaltlagen en de fundering van de voormalige trambaan. De grond waar uiteindelijk is ingezaaid en ingeboet bestond voor het grootste deel uit puin . Na een jaar kreeg Spaarnelanden, vervroegd, het groenonderhoud in beheer. Door slechte drainage en onvoldoende beworteling bleek veel aanplant het niet te hebben gered. De heg stierf binnen een jaar af. Veel vaste planten hadden het daarvoor al begeven. Van het ingezaaide bloemrijke grasmengsel kwam weinig op. Het was de aannemer, die voor twee jaar onderhoud zou zorgen, niet gelukt de grote problemen met de ondergrond, gecombineerd met lange periodes van droogte, het hoofd te bieden.
2. Zorg voor voldoende kennis als het gaat om het uitfrezen van plantvakken in asfalt. Zwart asfalt geeft meer hittestress dan grijs asfalt. De onderlagen van het asfalt dienen diept te worden gegraven, zo dat drainage mogelijk is. Goede drainage en de juiste aanplantgrond zorgen voor beworteling en groei.
3. Bovenstaand geldt ook voor de bermen. De 750 meter olijfwilg die was aangeplant als afscheiding, moest worden uitgegraven. Door het puin bleek dat beworteling na een jaar niet had plaatsgevonden. Onderzoek met een penetrometer bracht aan het licht, dat de toplaag te zeer verdicht was.
4. Het maaien van de groenstroken op de Esplanade vraagt maatwerk en inzicht of en hoe er dient te worden gemaaid. Het door Spaarnelanden toenmalig uitgevoerde klepelmaaien is de snelste en meest rigoreuze manier van maaien. Het was ook een aanslag op de biodiversiteit. De gebruikte zware tractor zorgde ook nog voor verdichting van de bodem. De uiterst belangrijke insectenwereld in de bermen heeft het bij deze maaivorm zwaar te voortduren. Er zijn twee alternatieven : gefaseerd maaien, waar bij iedere maaibeurt delen worden overgeslagen. Deze worden dan in een latere maaibeurt alsnog gemaaid. Zo meanderend geef je de insecten en de zaadverspreiding een kans. Het tweede alternatief is maaien met een lichtere eenassige maai/vingerbalk. Het maaisel blijft dan liggen en wordt later (door vrijwilligers in dit geval) verzameld.
5. Een steeds groter probleem werd de droogte. De zomers van 2018 en 2019 zorgden er mede voor dat meer dan de helft van de aangeplante struiken dood ging. Ook in de zomer van 2022 zagen we dat de jonge aanplant het moeilijk had. Het werd een spannende uitdaging om het droogteprobleem op te lossen.
Het Ontwerp
Het oorspronkelijke plan van de afwaardering van de Amsterdamsevaart kende twee varianten. Bewoners en leden van de Wijkraad Amsterdamsebuurten kwamen met een derde variant, die uiteindelijk door de gemeenteraad werd goedgekeurd. Ontwerpers van de derde variant waren landschapsarchitect Martijn Al en stedebouwkundige René Kuiken. In 2020 wonnen zij de publieksprijs van de Lieven de Keypenning. Haarlem's jaarlijks uitgereikte architectuurprijs.
Heb je een vraag, een leuke herinnering of anekdote over de Esplanade?
Laat het ons weten!
